Coraz częściej widzi się kobiety jeżdżące po damsku. Jak wygląda strój do jazdy? Czemu przewracano konie oraz czemu zagląda się kobiecie pod spódnicę? Czym różni się siodło damskie od angielskiego? Co to jest martyngał?

W jakim zakresie stosuje się obecnie amazonki?

Pomimo trudności związanych z jazdą po damsku, jak konieczność znalezienia odpowiedniego konia, sprzętu oraz trenera, cieszy się ona coraz większą popularnością. Przez wiele lat po damsku jeździli głównie ludzie wysoko urodzeni. Jest to dyscyplina bardzo wymagająca, zarówno od strony praktycznej, jak i technicznej. Stroje do jazdy po damsku oraz sprzęt są o wiele droższe i mniej dostępne.

Coraz więcej ludzi jednak wraca do tej dyscypliny, prawdopodobnie za sprawą cieszących się popularnością seriali historycznych jak „Downton Abbey”. Ludzie coraz bardziej interesują się jazdą po damsku, próbują treningów oraz dopytują. Mimo wszystko, zawody są wciąż małe a pokazy nieliczne. Zawodniczki w nich startujące nierzadko mają jednak oryginalne stroje oraz sprzęt, często mający ponad sto lat. Amazonka, jako strój do jazdy po damsku, jest używana w tej samej niezmienionej formie od  ponad stu czterdziestu lat. Jest to strój na tyle uniwersalny, że dama może w nim wygodnie jeździć, bez skrępowania ruchów. Na ziemi natomiast specjalne upięcia pozwalają używać jej jako sukni.

Różnica między siodłem damskim a zwykłym

Siodło męskie, w jeździe klasycznej, angielskiej, jest symetryczne. Po obu stronach ma równe tybinki, strzemiona i popręg. Siodło damskie natomiast ma symetrię zaburzoną. Z prawej strony siodło jest wyraźnie krótsze, pozwalając damie na używanie tyczki masującej zamiast prawej łydki. Amazonka może ułożyć prawą nogę bardziej z przodu ze względu na lekko wycięty przedni łęk. Lewa strona jest dłuższa niż prawa, lecz wciąż krótsza niż w siodle męskim. Ma tylko jedno strzemię, które obowiązkowo musi być z tak zwaną 'maszynką’ lub z bezpiecznym zatrzaskiem.

Oprócz strzemienia znajdują się tam również dwie kule, pomagające amazonce utrzymać się na koniu. Jedna znajduje się nad lewym kolanem, pozwalając damie zablokować nogę podczas skrętów lub skoków. Druga kula natomiast znajduje się pod prawym kolanem a zaraz nad pierwszą kulą, umożliwiając oparcie na niej prawej nogi. Siodła damskie są dłuższe i cięższe niż siodła męskie, co skutkuje częstym przekręcaniem się. Szczególnie gdy amazonka często musi opierać równowagę na kulach, przesuwając środek ciężkości. Z tego powodu oprócz popręgu używa się również pasa równowagi. Przebiega on lekko po skosie, od przystuł z lewej strony do tylnego łęku z prawej.

Koń do damskiego siodła

Ze względu na budowę siodła damskiego, raczej wybiera się konie o szerokich łopatkach i długiej kłodzie (grzbiecie). Minimalizuje to przekręcanie się siodła. Częściej też wykorzystywane są konie o mocniejszej budowie, ze względu na wagę siodła. Dodatkowym atutem jest koń 'niewybijający’ czyli taki który w kłusie oraz galopie nosi miękko, stawiając kroki możliwie długie i równe. Jest tak ze względu na brak możliwości anglezowania lub zrobienia półsiadu, czyli wygodnego amortyzowania nawet bardziej niewygodnych chodów.

Z siodła damskiego trudno jest spaść, a nawet zeskoczenie jest utrudnione, szczególnie w amazonce. Z tego powodu nigdy do jazdy po damsku nie powinno się wybierać koni które stają dęba. Głównie ze względu na niebezpieczeństwo związane z możliwością przewrócenia się zwierzęcia na plecy i przygniecenia amazonki. Tak więc konie do jazdy po damsku powinny być możliwie silne, szerokie, długie oraz spokojne. Aby zapewnić największy komfort i bezpieczeństwo jazdy amazonce. Ze względu na to, że konie w pełni kształtują układ kostny w okolicach szóstego roku życia, nie dopuszcza się siodłania młodszych koni w siodła damskie.

Strój do jazdy po damsku

Ze względu na historyczne korzenie jazdy po damsku a także wąskie grono kultywujące tradycje, strój do jazdy jest bardzo restrykcyjny. Przestrzeganie wszystkich zasad jest bardzo rygorystycznie przestrzegane, szczególnie na zawodach. Po pierwsze, sam strój składa się z żakietu w kolorze czarnym, granatowym, brązowym lub ciemnozielonym, sięgającym do siedziska siodła. Spódnico-fartuch musi być w kolorze żakietu, sięgając do kostki gdy amazonka siedzi na koniu. Musi on odsłaniać ostrogę oraz musi być równoległy do podłoża. Guziki oraz gumki mają za zadanie uniemożliwić jego podwijanie się i odkrywanie nóg damy. Umożliwiają także jego podpięcie po zejściu z konia.

Pod nim, amazonka ma pasujące bryczesy oraz buty jeździeckie w kolorze czarnym lub brązowym, z ostrogą. Pod żakietem znajduje się biała lub ecru bluzka oraz kamizelka, a amazonka musi mieć również rękawiczki w kolorze naturalnej skóry lub brązowe, niedopuszczalne są rękawiczki białe lub czarne. Włosy należy upiąć w kok, a na głowie koniecznie musi być cylinder i kask. W przypadku dam powyżej 22 roku życia dopuszcza się start w cylindrze, wtedy należy na szyi mieć plastron. Jeżeli jednak amazonka startuje w kasku, powinna mieć go w kolorze pasującym do amazonki. Jeśli nie da się takiego dostać (bo na przykład zawodniczka startuje w zielonej amazonce), należy założyć materiałową nakładkę w kolorze stroju. W przypadku jazdy w kasku należy mieć krawat ze szpilką zamiast plastronu.

Ciekawostki odnośnie damskiego siodła.

• Patrząc na amazonkę z tyłu, nie powinno się dać rozróżnić czy siedzi ona po damsku czy męsku. Amazonka powinna mieć plecy proste, a kręgosłup powinien być w jednej linii z kręgosłupem konia. Lewą nogę natomiast powinna ustawić tak, jak w jeździe po męsku.

• Przed emancypacją kobiet, zanim same uczyły swoje konie chodzić w siodłach damskich, to mężczyźni wsiadali po damsku i uczyli konie reagować na tyczkę masującą, która zastępuje działanie prawej łydki.

• Kobiety w sytuacji zagrożenia krzyżują nogi, podczas gry mężczyźni je rozszerzają. Fakt ten często wykorzystywali żołnierze, by sprawdzić czy po damsku faktycznie jedzie kobieta czy mężczyzna w przebraniu. Po podniesieniu przedniej nogi konia i przechyleniu go, kobieta odruchowo zaciskała nogi na kolach i blokowała się, utrzymując się w siodle, mężczyzna natomiast usiłował zachować równowagę na strzemieniu, przez co spadał z konia. Ten charakterystyczny kobiecy odruch nazywa się odruchem nożycowym, ze względu na ruch podobny do nożyc.

• Od momentu gdy jazda konna zaczęła być coraz bardziej popularna i zaczęły być rozgrywane zawody, zdarzały się przypadki w których kobiety przywiązywały się do siodeł by nie spaść w trakcie skoków. Z tego powodu obecnie na wielu zawodach rozgrywanych po damsku, po przejeździe sędziowie zapraszają każdą z uczestniczek i sprawdzają spódnico-fartuch.

• Ze względu na specyficzną pozycję w skoku, zdarzało się że wodze przechodziły na jedną stronę szyi. Uniemożliwia to jazdę i powoduje niebezpieczne sytuacje. Z tego powodu wynaleziono martyngał. Jest to pasek odchodzący od popręgu, przez klatkę piersiową, gdzie jest przymocowany do pętli u podstawy końskiej szyi. Następnie rozdwaja się i kończy metalowymi kółkami. Przez kółka przekładano wodze, dzięki czemu nie ograniczało się ich mobilności a blokowało się możliwość przełożenia ich na jedną stronę. Martyngał z czasem zmienił swoją nazwę, obecnie powszechnie znany jako wytok i często używany podczas jazdy po męsku.