Czym jest selen i w jakich procesach bierze udział? Czy suplementacja selenu dla koni jest niezbędna? Co się dzieje, jeśli w diecie konia brakuje selenu? Czy selen da się przedawkować?

Co to jest selen i dlaczego jest niezbędny w diecie koni?

Selen chroni czerwone krwinki i błonę śluzową. Dzieje się tak dzięki tworzeniu antyutleniacza, enzymu fachowo nazywanego peroksydazą glutationową. Bierze także udział w budowie mięśni. To dzięki temu, że jest składnikiem selenoprotein. Jest to pierwiastek, o którym nie mogą zapomnieć hodowcy koni – zwiększa on bowiem ruchliwość plemników. Jest też kluczowy dla prawidłowego rozwoju źrebiąt. Jeśli źrebak ma osłabione mięśnie, sztywne i drżące kończyny oraz problemy ze wstaniem, koniecznie sprawdź poziom selenu we krwi. Tak właśnie mogą objawiać się jego niedobory, które prowadzą do choroby białych mięśni. Jej konsekwencją są poważne zwyrodnienia mięśni szkieletowych i mięśnia sercowego. Ilość selenu w organizmie ma również wpływ na prawidłowe funkcjonowanie nabytego układu odpornościowego u koni. Trwają nawet badania nad możliwością zapobiegania niektórych rodzajów raka u zwierząt dzięki odpowiedniej suplementacji selenu.

Które konie są najbardziej narażone na niedobory selenu?

Selen znajduje się w zbożach. To, ile selenu znajdzie się w źdźble zależy bezpośrednio od tego, na jakiej ziemi wyrosło. Dość intuicyjnie, i oczywiście prawidłowo, można założyć, że zboże rosnące na glebie bogatej w selen będzie miały jego wyższą zawartość, niż ta sama roślina rosnąca na glebie ubogiej w ten pierwiastek. Jednak jeśli gleba cechuje się wysoką kwasowością, rosnące na niej zboże będzie przyswajać selen znacznie gorzej, niż to rosnące w mniej kwaśnej ziemi.

W związku z tym, że konie karmi się zbożem rosnącym w tej samej okolicy, w której żyją, można zaobserwować ciekawe zależności. I tak na przykład wszystkie zwierzęta karmione zbożami rosnącymi w Polsce borykają się z problemem niedoboru selenu. Podobnie sytuacja wygląda w Austrii i Luksemburgu. W Danii i Holandii natomiast ryzyko niedoboru tego pierwiastka jest stosunkowo najmniejsze. Charakterystyczny jest też fakt, że konie żyjące w centralnej Europie mają większe niedobory niż te z krajów położonych w pobliżu oceanu. Różnice występują jednak również w obrębie jednego państwa, jak na przykład w Niemczech. Na zachodzie kraju niedobory selenu występują znacznie rzadziej niż na wschodzie.

Suplementacja selenu dla koni

Tam, gdzie występują niedobory selenu w paszach, konieczne jest suplementowanie. Doskonałą formą są drożdże selenowe, na przykład te dodatkowo wzmacniające kopyta, wspomagające budowę masy mięśniowej czy regenerujące po treningu. Selen pozyskany z drożdży, w formie organicznej jest lepiej przyswajalny i ma większy wpływ na układ immunologiczny u dorosłych koni (w porównaniu do selenu nieorganicznego). Dodatkowo jego bioprzyswajalność zwiększają białka małomolekularne oraz witaminy A, E i C. Połączenie selenu oraz witaminy E może nie tylko spowolnić procesy starzenia, ale także zwiększyć regenerację komórek.

Jak dobrać właściwą dawkę selenu dla konia?

1 mg – uśredniając, tyle właśnie selenu potrzebuje codziennie dorosły koń. Może się to jednak zmieniać w zależności od trybu życia, wieku i stanu zdrowia. Konie intensywnie pracujące, biorące udział w rajdach długodystansowych, próbach crossowych podczas WKW lub w kilkudniowych imprezach mogą potrzebować nawet 5 mg selenu dziennie. Klaczom, szczególnie w trzecim trymestrze ciąży, zaleca się podawanie selenu wraz z witaminą E. Chroni to zarówno matkę, jak i źrebię.

Badania nad różnymi chorobami wskazują silne powiązania selenu z układem odpornościowym: większa podatność na choroby występuje u tych osobników, które nie przyswajają odpowiedniej dawki selenu. A jak wyliczyć właściwą dawkę selenu dla konia? Podstawą jest skontrolowanie poziomu selenu, czyli badanie krwi. Innymi sposobami są badania włosów lub fragmentów rogu kopytowego, nie są one jednak tak dokładne. Wynik badania pomoże określić, czy w diecie występują niedobory i jeśli tak, w zależności od trybu życia, rodzaju paszy pozwoli dobrać odpowiednią dawkę. W szczególnych przypadkach trzeba pamiętać o uniwersalnych zasadach. Na przykład przy suplementacji klaczy bardzo ważne jest, żeby nie przekroczyć dawki 200 μg/kg, gdyż może to skutkować zatruciem źrebięcia.

Zatrucie selenem – czy da się przedawkować selen?

Zwierzę, które zatruło się selenem traci owłosienie, szczególnie na grzywie i ogonie, jego kopyta tracą kształt, może nawet dojść do zapalenia koronki. Rzadszym objawem jest spadek umięśnienia, ospałość i niechęć do wysiłku fizycznego. W skrajnych przypadkach przedawkowania selenu może dojść do uszkodzenia wątroby, serca, mięśni szkieletowych lub kości, a nawet do śmierci. Badaniem, które potwierdza lub wyklucza zatrucie selenem jest badanie moczu.

Za dawkę toksyczną selenu uznaje się około 20 mg. Takie przypadki zdarzają się jednak niezwykle rzadko – naturalne, przypadkowe zatrucie selenem jest praktycznie niemożliwe. Zwykle do zatrucia selenem dochodzi poprzez nieodpowiednią suplementację tego pierwiastka, bez wykonania badań lub konsultacji z doświadczonym żywieniowcem. Dla koni, które nie pracują i nie mają dostępu do roślin o szczególnie wysokiej zawartości selenu, ryzyko zatrucia tym pierwiastkiem jest znikome.

Zawartość selenu w wybranych suplementach

Equinox Sport	45mg/kg
Equinox Electrolyte	25mg/kg
Sport Equine Add Over Horse	20mg/kg
HorseLinePRO VitaFlex	12,5mg/kg
HorseLinePRO VitaMax	12mg/kg
Equinox Muscle	4,5mg/kg

Czy suplementacja selenu jest konieczna?

U koni niepracujących, wypasanych na dobrej jakości pastwiskach lub suplementowanych najlepszym sianem rzadko występuje niedobór selenu. Gdy występuje, jest on jednak kompensowany dużą ilością witaminy E – choć pamiętać trzeba o tym, że mimo swoich właściwości antyoksydacyjnych, witamina E nie jest w stanie zastąpić selenu. Odpowiednią dawkę tego pierwiastka, dostosowaną do wieku, stanu zdrowia i wykonywanej pracy z pewnością pomoże dobrać doświadczony ekspert w zakresie żywienia i suplementacji koni.